واکسن ۱۸ ماهگی یکی از نوبت های مهم برنامه واکسیناسیون کودکان در ایران است. طبق مرور برنامه واکسیناسیون ایران که در سال ۲۰۲۶ در مجله منطقه مدیترانه شرقی سازمان جهانی بهداشت منتشر شده، کودک در ۱۸ ماهگی واکسن سه گانه DTP، قطره خوراکی فلج اطفال OPV و دوز دوم واکسن MMR را دریافت می کند. به همین دلیل در این نوبت معمولا دو واکسن تزریقی و یک واکسن خوراکی وجود دارد.
در برنامه فعلی ایران، واکسن ۱۸ ماهگی شامل DTP، فلج اطفال خوراکی و MMR است. درد محل تزریق، تب، بی قراری و کم شدن اشتها ممکن است رخ دهد. بعضی واکنش ها در یکی دو روز اول دیده می شوند، اما تب یا دانه های خفیف مرتبط با MMR ممکن است چند روز بعد ظاهر شوند.
واکسن ۱۸ ماهگی شامل چه واکسن هایی است؟
در نوبت ۱۸ ماهگی سه بخش اصلی وجود دارد:
| واکسن | نوع | از چه بیماری هایی پیشگیری می کند؟ |
|---|---|---|
| DTP | تزریقی | دیفتری، کزاز و سیاه سرفه |
| OPV | خوراکی | فلج اطفال |
| MMR | تزریقی | سرخک، اوریون و سرخجه |
این نوبت ادامه برنامه واکسیناسیونی است که کودک از ماه های اول زندگی دریافت کرده است.
واکسن ۱۸ ماهگی چندتاست؟
اگر منظور تعداد فرآورده ها باشد، در برنامه فعلی ایران سه واکسن یا جزء واکسیناسیون در این نوبت وجود دارد:
- یک واکسن DTP
- یک واکسن MMR
- قطره خوراکی فلج اطفال
بنابراین والدین معمولا با دو تزریق و یک واکسن خوراکی روبه رو هستند.
چرا واکسن ۱۸ ماهگی مهم است؟
دوزهای اولیه واکسن ها ایمنی پایه را می سازند، اما برای حفظ و تقویت پاسخ ایمنی بعضی واکسن ها به دوز یادآور نیاز دارند.
در ۱۸ ماهگی:
- DTP به عنوان دوز یادآور در برابر دیفتری، کزاز و سیاه سرفه استفاده می شود.
- MMR دوز دوم برنامه کودکی را تکمیل می کند.
- OPV ادامه محافظت در برابر فلج اطفال است.
تاخیر طولانی یا حذف این نوبت می تواند باعث شود برنامه ایمنی کودک ناقص بماند.
واکسن ۱۸ ماهگی چه زمانی باید تزریق شود؟
زمان استاندارد این نوبت در برنامه کشوری، ۱۸ ماهگی کودک است.
اگر چند روز یا چند هفته از زمان تعیین شده گذشته است، خودسرانه واکسن را حذف نکنید. در بیشتر برنامه های catch-up، تاخیر به معنی شروع دوباره تمام واکسن ها از ابتدا نیست و واکسیناسیون باید در اولین فرصت مناسب ادامه پیدا کند.
برای جزئیات بیشتر درباره دیر شدن واکسن، مقاله تاخیر در واکسن ۱۸ ماهگی را بخوانید.
قبل از واکسن ۱۸ ماهگی چه نکاتی را به پزشک یا مرکز واکسیناسیون بگوییم؟
قبل از تزریق بهتر است موارد زیر مطرح شوند:
- واکنش شدید پس از واکسن قبلی
- سابقه حساسیت شدید
- تشنج یا بیماری عصبی مهم
- تب یا بیماری متوسط تا شدید در روز مراجعه
- مصرف داروهای خاص یا وجود نقص ایمنی
- دریافت فرآورده خونی یا ایمونوگلوبولین در ماه های اخیر
- ناقص بودن کارت واکسن
سرماخوردگی خفیف بدون حال عمومی بد همیشه به معنی ممنوع بودن واکسن نیست، اما تصمیم نهایی باید توسط پزشک یا مرکز واکسیناسیون گرفته شود.
عوارض طبیعی واکسن ۱۸ ماهگی چیست؟
از آنجا که کودک چند واکسن دریافت می کند، زمان بروز عوارض می تواند متفاوت باشد.
عوارض زودرس
در ساعات یا روزهای اول ممکن است این موارد دیده شوند:
- درد محل تزریق
- قرمزی یا تورم
- بی قراری
- خواب آلودگی یا خستگی
- کاهش اشتها
- تب
واکسن DTP به خصوص در دوزهای یادآور می تواند واکنش موضعی بیشتری ایجاد کند.
عوارض چند روز بعد
MMR می تواند باعث تب یا دانه های خفیف پوستی شود که معمولا چند روز بعد از تزریق ظاهر می شوند. این تفاوت زمانی مهم است، چون هر تب در هفته بعد از واکسن الزاما به معنی عفونت جدید نیست، اما در عین حال نباید هر تب را هم خودکار به واکسن نسبت داد.
برای بررسی دقیق تر نشانه ها، مقاله عوارض واکسن ۱۸ ماهگی را ببینید.
تب بعد از واکسن ۱۸ ماهگی چه زمانی شروع می شود؟
تب می تواند دو الگوی زمانی داشته باشد:
- تب زودرس در یکی دو روز اول که می تواند همراه با واکنش به DTP باشد.
- تب دیرتر پس از MMR که می تواند حدود یک هفته بعد ظاهر شود.
WHO گزارش می کند واکسن های حاوی سرخک ممکن است در حدود روزهای ۷ تا ۱۲ باعث تب شوند. بیشتر این واکنش ها خفیف و کوتاه مدت هستند.
اگر می خواهید بدانید چه زمانی تب طبیعی است و چه زمانی باید به پزشک مراجعه کرد، مقاله تب بعد از واکسن ۱۸ ماهگی را بخوانید.
درد پا بعد از واکسن ۱۸ ماهگی طبیعی است؟
اگر واکسن تزریقی در ران کودک تزریق شده باشد، درد هنگام راه رفتن، لمس یا حرکت پا می تواند در ساعات و روزهای اول رخ دهد.
واکنش های موضعی مانند درد، قرمزی و تورم پس از واکسن های حاوی DTP شناخته شده هستند و در دوزهای یادآور ممکن است بیشتر دیده شوند.
درد باید به مرور بهتر شود. درد شدید و رو به افزایش، تورم بسیار زیاد، تغییر رنگ اندام یا ناتوانی واضح در حرکت نیاز به بررسی دارد.
راهنمای کامل را در درد پا و محل تزریق بعد از واکسن ۱۸ ماهگی بخوانید.
مراقبت بعد از واکسن ۱۸ ماهگی
در بیشتر کودکان مراقبت ساده کافی است:
- کودک را مجبور به فعالیت زیاد نکنید.
- مایعات و شیر را طبق روال معمول ادامه دهید.
- برای درد محل تزریق از پارچه تمیز و خنک استفاده کنید.
- محل تزریق را شدید ماساژ ندهید.
- دمای کودک را در صورت احساس گرمی اندازه بگیرید.
- داروی تب بر را فقط در صورت نیاز و با دوز مناسب وزن و توصیه پزشک یا داروساز استفاده کنید.
مصرف پیشگیرانه و خودسرانه دارو قبل از واکسن برای همه کودکان توصیه واحدی ندارد.
آیا بعد از واکسن ۱۸ ماهگی می توان کودک را حمام کرد؟
در حالت معمول، واکسن های تزریقی این نوبت نیاز به خشک نگه داشتن محل برای چند روز ندارند.
اگر کودک حال عمومی خوبی دارد، حمام معمولی و کوتاه با آب ولرم مانعی ندارد. محل تزریق را محکم نسابید و از فشار زیاد روی ناحیه دردناک خودداری کنید.
آیا کودک بعد از واکسن ۱۸ ماهگی می تواند راه برود؟
بله. اگر حال عمومی کودک خوب است، راه رفتن معمولی ممنوع نیست.
با این حال اگر پا درد دارد، ممکن است کودک موقتا کمتر راه برود یا تمایل داشته باشد بغل شود. استراحت کوتاه و فعالیت بر اساس تحمل کودک مناسب است.
اگر کودک بعد از واکسن غذا نخورد چه کنیم؟
کم شدن اشتها برای مدت کوتاه ممکن است رخ دهد.
اولویت با این موارد است:
- مصرف مایعات کافی
- ادامه شیر مادر یا شیر معمول کودک
- وعده های سبک و کوچک
- اجبار نکردن کودک به خوردن حجم زیاد غذا
بی اشتهایی شدید و طولانی، استفراغ مکرر یا علائم کم آبی باید بررسی شوند.
چه علائمی بعد از واکسن ۱۸ ماهگی نیاز به مراجعه دارند؟
در صورت بروز این نشانه ها با پزشک تماس بگیرید یا ارزیابی فوری دریافت کنید:
- مشکل تنفس
- تورم صورت یا گلو
- کهیر گسترده همراه ضعف
- تشنج
- بی حالی شدید یا کاهش سطح هوشیاری
- تب بسیار بالا یا تب همراه حال عمومی بسیار بد
- گریه غیرقابل آرام شدن و طولانی
- استفراغ مکرر همراه کم آبی
- تورم بسیار شدید اندام
- علائمی که به جای بهتر شدن، واضحا شدیدتر می شوند
واکنش آلرژیک شدید نادر است، اما یک اورژانس پزشکی محسوب می شود.
آیا واکسن ۱۸ ماهگی باعث سرماخوردگی می شود؟
خیر، واکسن DTP یا MMR باعث سرماخوردگی معمولی نمی شود.
آبریزش بینی، سرفه یا گلودرد می توانند همزمان با واکسیناسیون به دلیل یک عفونت ویروسی جداگانه رخ دهند. بنابراین زمان بروز علائم، شدت آنها و وجود تماس با فرد بیمار مهم است.
سوالات متداول درباره واکسن ۱۸ ماهگی
واکسن ۱۸ ماهگی همان واکسن یک سال و نیم است؟
بله. «واکسن یک سال و نیم» و «واکسن ۱۸ ماهگی» به همان نوبت برنامه واکسیناسیون اشاره دارند.
واکسن ۱۸ ماهگی چند تزریق دارد؟
در برنامه فعلی ایران، DTP و MMR تزریقی هستند و OPV به صورت خوراکی داده می شود. بنابراین معمولا دو تزریق و یک واکسن خوراکی وجود دارد.
واکسن ۱۸ ماهگی خیلی سخت است؟
واکنش در کودکان متفاوت است. بعضی کودکان فقط درد خفیف محل تزریق دارند و بعضی ممکن است تب، بی قراری یا تورم بیشتری تجربه کنند. بیشتر عوارض شایع کوتاه مدت هستند.
اگر واکسن ۱۸ ماهگی چند روز دیر شود چه کنیم؟
برای دریافت نوبت جبرانی با مرکز واکسیناسیون تماس بگیرید. واکسن را خودسرانه حذف نکنید.
آیا تب یک هفته بعد از واکسن ممکن است مربوط به واکسن باشد؟
بله، MMR می تواند چند روز بعد باعث تب شود. با این حال هر تب دیررس را نباید بدون بررسی به واکسن نسبت داد.
جمع بندی
در برنامه فعلی ایران، واکسن ۱۸ ماهگی شامل DTP، OPV و MMR است. بیشتر عوارض مانند درد محل تزریق، تب و بی قراری کوتاه مدت هستند. نکته مهم این است که همه عوارض در یک زمان ظاهر نمی شوند، واکنش DTP معمولا زودتر و واکنش هایی مثل تب یا دانه های خفیف ناشی از MMR ممکن است چند روز بعد دیده شوند.
این مطلب آموزشی است و جایگزین ارزیابی پزشک یا مرکز واکسیناسیون نیست.
نوشته شده توسط: دکتر فرناز محامدی متخصص کودکان و نوزادان (اطفال)
دیدگاه ها (0)