واکسن کزاز در بارداری می تواند بخشی مهم از محافظت مادر و نوزاد باشد، اما زمان و نوع واکسن به سابقه واکسیناسیون، نوع فرآورده و دستورالعمل کشوری بستگی دارد. واکسن های حاوی توکسوئید کزاز مانند Td و Tdap واکسن زنده نیستند. سازمان جهانی بهداشت بر تکمیل واکسیناسیون حاوی کزاز بر اساس دوزهای قبلی تأکید دارد و CDC یک دوز Tdap را در هر بارداری، ترجیحا در اوایل هفته های ۲۷ تا ۳۶، توصیه می کند.
نکته : این مقاله توصیه های معتبر بین المللی را توضیح می دهد، اما برنامه دقیق مادر باردار باید با آخرین دستورالعمل وزارت بهداشت ایران و سابقه فرد تطبیق داده شود.
برای توضیح عمومی درباره انواع واکسن و دوزهای یادآور، راهنمای واکسن کزاز را بخوانید.
آیا واکسن کزاز در بارداری مجاز است؟
واکسن های Td و Tdap حاوی باکتری زنده نیستند و باعث بیماری کزاز نمی شوند.
واکسن حاوی کزاز می تواند دو نقش مهم داشته باشد:
- محافظت خود مادر در برابر کزاز
- انتقال آنتی بادی مادری از جفت و کمک به محافظت نوزاد
در مورد Tdap، هدف مهم دیگر محافظت نوزاد در برابر سیاه سرفه در ماه های اول زندگی است.
واکسن کزاز هفته چندم بارداری تزریق می شود؟
پاسخ برای همه زنان و همه کشورها یکسان نیست.
توصیه CDC برای Tdap
CDC توصیه می کند در هر بارداری یک دوز Tdap تزریق شود، ترجیحا در بخش ابتدایی بازه ۲۷ تا ۳۶ هفته بارداری.
این زمان بندی عمدتا برای افزایش انتقال آنتی بادی علیه سیاه سرفه به جنین انتخاب شده است.
توصیه WHO برای واکسن حاوی کزاز
WHO توصیه را بر اساس تعداد دوزهای قبلی تنظیم می کند. اگر زن قبلا واکسینه نشده یا سابقه قابل اعتماد ندارد، ممکن است برای ایجاد محافظت کافی به چند دوز واکسن حاوی توکسوئید کزاز نیاز داشته باشد.
به همین دلیل، جمله «واکسن کزاز فقط در فلان هفته زده می شود» برای همه افراد دقیق نیست.
چرا سابقه واکسیناسیون مادر مهم است؟
پزشک باید بداند:
- واکسن های کودکی کامل شده اند یا نه.
- آخرین دوز حاوی کزاز چه زمانی بوده است.
- قبلاً Td یا Tdap تزریق شده است یا نه.
- در بارداری های قبلی چه واکسن هایی تزریق شده اند.
- آیا اکنون زخم یا آسیب خاصی وجود دارد.
اگر کارت یا سابقه را پیدا نمی کنید، مقاله از کجا بفهمیم واکسن کزاز زدیم؟ را ببینید.
فواید واکسن کزاز در بارداری چیست؟
پیشگیری از کزاز مادر
مادر واکسینه شده در برابر بیماری کزاز محافظت بهتری دارد.
کمک به پیشگیری از کزاز نوزادی
آنتی بادی های مادر می توانند از جفت عبور کنند و در روزها و هفته های اول زندگی به نوزاد محافظت بدهند.
محافظت نوزاد در برابر سیاه سرفه با Tdap
در کشورهایی که Tdap در هر بارداری توصیه می شود، یکی از اهداف اصلی جلوگیری از سیاه سرفه شدید در نوزادان کم سن است.
اگر در بارداری واکسن کزاز نزنیم چه می شود؟
پاسخ به سابقه واکسن بستگی دارد.
اگر زن از قبل سری کامل و دوزهای لازم را دریافت کرده، وضعیت او با فردی که سابقه ناقص یا نامشخص دارد متفاوت است.
اگر حفاظت کافی وجود نداشته باشد، مادر و نوزاد می توانند نسبت به کزاز آسیب پذیرتر باشند. اگر Tdap طبق برنامه توصیه شده باشد، نزدن آن همچنین فرصت انتقال آنتی بادی علیه سیاه سرفه به نوزاد را کاهش می دهد.
تصمیم را بر اساس پرونده واکسن و نظر پزشک بگیرید، نه تجربه افراد دیگر.
عوارض واکسن کزاز در بارداری
عوارض شایع Td/Tdap می توانند شامل این موارد باشند:
- درد محل تزریق
- قرمزی یا تورم
- خستگی
- سردرد
- تب خفیف
- درد عضلانی
- گاهی تهوع
این علائم معمولا کوتاه مدت هستند.
واکنش آلرژیک شدید نادر است، اما تنگی نفس، تورم صورت یا گلو، کهیر گسترده همراه ضعف شدید یا افت هوشیاری نیاز به کمک فوری دارد.
برای راهنمای درد و محل تزریق: مراقبت بعد از واکسن کزاز را مطالعه کنید.
آیا واکسن کزاز باعث سقط یا ناهنجاری جنین می شود؟
واکسن های حاوی توکسوئید کزاز سابقه طولانی استفاده دارند و داده های موجود درباره Tdap در بارداری، افزایش خطر سقط یا ناهنجاری مادرزادی را به عنوان یک عارضه شناخته شده نشان نمی دهند.
با این حال، هر خونریزی، درد شدید شکم یا علامت هشدار بارداری باید مستقل از واکسن ارزیابی شود و نباید خودکار به تزریق نسبت داده شود.
واکسن کزاز قبل از بارداری
Td و Tdap واکسن زنده نیستند. برای این واکسن ها مانند بعضی واکسن های زنده، یک فاصله اجباری چندماهه قبل از اقدام به بارداری تعریف نشده است.
اگر واکسن دیگری نیز هم زمان تزریق شده، نوع همان واکسن باید جداگانه بررسی شود.
اگر در بارداری زخمی شویم چه؟
بارداری مانع مراقبت از زخم یا پیشگیری از کزاز نیست.
اگر زخم عمیق، سوراخ شونده، آلوده به خاک یا بزاق یا ناشی از گازگرفتگی است، بهتر است زود ارزیابی شود.
CDC می گوید اگر Tdap به دلیل مدیریت زخم در بارداری لازم باشد، می توان آن را در همان زمان مناسب پزشکی تجویز کرد و لزوما نباید تا بازه روتین ۲۷ تا ۳۶ هفته صبر کرد.
برای جزئیات: زمان تزریق واکسن کزاز بعد از زخم مطالعه شود.
آیا واکسن کزاز در سه ماهه اول ممنوع است؟
عبارت «ممنوع» دقیق نیست.
برای Tdap، CDC بازه ۲۷ تا ۳۶ هفته را برای واکسیناسیون روتین در هر بارداری ترجیح می دهد. اما اگر اندیکاسیون دیگری مثل مدیریت زخم وجود داشته باشد، زمان تزریق می تواند متفاوت باشد.
پروتکل محلی ایران باید توسط پزشک بررسی شود.
واکسن کزاز در هفته ۳۵ بارداری
هفته ۳۵ در محدوده ۲۷ تا ۳۶ هفته توصیه شده CDC برای Tdap قرار دارد.
با این حال، CDC ترجیح می دهد تزریق در قسمت ابتدایی این بازه انجام شود تا فرصت انتقال آنتی بادی به جنین بیشتر باشد.
واکسن کزاز در دوران پریود
قاعدگی مانع واکسن کزاز نیست. اگر فرد باردار نیست و منع پزشکی دیگری وجود ندارد، پریود بودن به تنهایی دلیلی برای عقب انداختن واکسن نیست.
واکسن کزاز در شیردهی
واکسن های حاوی کزاز غیرزنده هستند و در دوران شیردهی قابل استفاده اند.
اگر دوزی در دوران بارداری دریافت نشده یا سری واکسیناسیون ناقص است، پزشک می تواند برنامه مناسب پس از زایمان را تعیین کند.
چه کسانی باید قبل از واکسن با پزشک صحبت کنند؟
اگر موارد زیر وجود دارد:
- واکنش آلرژیک شدید به دوز قبلی
- واکنش شدید غیرمعمول پس از واکسن حاوی کزاز
- بیماری متوسط تا شدید یا تب قابل توجه
- سابقه بعضی مشکلات عصبی
- دریافت اخیر واکسن های دیگر
- شرایط خاص بارداری
- نامشخص بودن سابقه واکسن
سوالات متداول درباره واکسن کزاز در بارداری
واکسن کزاز در بارداری چه ماهی تزریق می شود؟
اگر منظور Tdap طبق توصیه CDC باشد، بازه ۲۷ تا ۳۶ هفته مطرح است. اما برنامه واکسن حاوی کزاز بر اساس سابقه واکسیناسیون و دستورالعمل کشور می تواند متفاوت باشد.
آیا در هر بارداری Tdap لازم است؟
طبق CDC بله، یک دوز در هر بارداری توصیه می شود، حتی اگر در بارداری قبلی دریافت شده باشد.
چند ماه بعد از واکسن کزاز می توان باردار شد؟
برای Td/Tdap فاصله اجباری چندماهه تعریف نشده است، چون واکسن زنده نیست.
اگر در بارداری قبلی واکسن زده باشم، آیا باز هم نیاز به تزریق است؟
اگر منظور Tdap طبق برنامه CDC باشد، برای هر بارداری توصیه می شود. ولی اگر منظور برنامه Td یا برنامه ملی دیگری است، تصمیم به سابقه دوزهای قبلی بستگی دارد.
عوارض واکسن کزاز در بارداری تا چند روز طول می کشد؟
درد و علائم خفیف معمولا کوتاه مدت اند. علائم شدید یا طول کشیده باید بررسی شوند.
جمع بندی
واکسن کزاز در بارداری می تواند برای محافظت مادر و نوزاد مهم باشد، اما یک زمان بندی واحد برای همه افراد وجود ندارد. CDC برای Tdap یک دوز در هر بارداری در هفته های ۲۷ تا ۳۶ توصیه می کند و WHO بر تکمیل واکسیناسیون حاوی کزاز بر اساس سابقه دوزها تأکید دارد. برای انتشار در وب سایت ایرانی، پزشک باید آخرین پروتکل وزارت بهداشت و نوع واکسن های در دسترس را تایید کند.
نوشته شده توسط: دکتر فرناز محامدی متخصص کودکان و نوزادان (اطفال)
دیدگاه ها (0)