شربت دیفن هیدرامین کودکان برای چیست؟ کاربردها، عوارض و نکات مصرف

شربت دیفن هیدرامین کودکان از داروهایی است که بسیاری از والدین نام آن را در زمان آلرژی، سرماخوردگی یا سرفه کودک می شنوند. با این حال، این که دارو در داروخانه در دسترس است به این معنی نیست که برای هر علامت یا هر سنی انتخاب مناسبی باشد.

اگر می پرسید شربت دیفن هیدرامین کودکان برای چیست، مهم ترین پاسخ این است که دیفن هیدرامین یک داروی ضد هیستامین است و نقش اصلی آن کاهش علائم ناشی از هیستامین در بدن است. کاربرد آن برای سرفه، سرماخوردگی یا خواباندن کودک موضوع متفاوتی است و باید با احتیاط بیشتری بررسی شود.

دیفن هیدرامین یک آنتی هیستامین نسل اول است که بیشتر برای کاهش علائم آلرژی مانند عطسه، آبریزش بینی، خارش و آبریزش چشم استفاده می شود. این دارو می تواند خواب آلودگی ایجاد کند و در بعضی کودکان برعکس باعث بی قراری و تحریک پذیری شود. برای کودکان کم سن، به ویژه زیر ۶ سال، مصرف خودسرانه آن توصیه نمی شود و باید سن کودک، علت مصرف و غلظت فرآورده در نظر گرفته شود.

دیفن هیدرامین چیست و چگونه اثر می کند؟

دیفن هیدرامین از آنتی هیستامین های نسل اول است. این دارو گیرنده های H۱ هیستامین را مهار می کند. هیستامین یکی از موادی است که در واکنش های آلرژیک باعث علائمی مانند عطسه، خارش، آبریزش بینی و آبریزش چشم می شود.

تفاوت مهم دیفن هیدرامین با بسیاری از آنتی هیستامین های جدیدتر این است که راحت تر وارد سیستم عصبی مرکزی می شود. به همین دلیل خواب آلودگی، کاهش هوشیاری و گاهی اختلال در تمرکز از عوارض شناخته شده آن است.

در کودکان یک نکته دیگر هم اهمیت دارد. بعضی کودکان به جای خواب آلودگی، دچار تحریک پذیری، بی قراری یا هیجان غیرعادی می شوند.

شربت دیفن هیدرامین کودکان برای چیست؟

کاربرد اصلی دیفن هیدرامین در کودکان، کاهش برخی علائم آلرژی است. بسته به شرایط کودک و نظر پزشک، این دارو ممکن است برای علائم زیر مطرح شود:

علامت یا مشکل	نقش احتمالی دیفن هیدرامین
عطسه و آبریزش بینی آلرژیک	می تواند علائم را کاهش دهد
خارش بینی یا گلو	ممکن است کمک کننده باشد
خارش و آبریزش چشم ناشی از آلرژی	می تواند علائم را کاهش دهد
کهیر و خارش پوستی	گاهی برای کنترل علائم استفاده می شود
واکنش آلرژیک خفیف	ممکن است برای علائم پوستی استفاده شود، اما جایگزین درمان اورژانسی واکنش شدید نیست
سرماخوردگی	درمان ویروس نیست و مصرف داروهای سرماخوردگی در کودکان کم سن محدودیت دارد
سرفه	برای هر نوع سرفه مناسب نیست و نباید صرفا به دلیل وجود سرفه به کودک داده شود
خواباندن کودک	نباید برای خواباندن کودک استفاده شود

دیفن هیدرامین برای آلرژی کودکان

دیفن هیدرامین می تواند عطسه، آبریزش بینی، خارش بینی یا گلو و خارش و آبریزش چشم را کاهش دهد. با این حال، برای آلرژی های روزمره و طولانی مدت همیشه اولین انتخاب نیست.

آکادمی اطفال آمریکا اشاره می کند که برای علائم معمول آلرژی، آنتی هیستامین های جدیدتر که خواب آلودگی کمتری ایجاد می کنند اغلب انتخاب مناسب تری هستند. انتخاب دارو به سن کودک، نوع آلرژی، شدت علائم و سابقه پزشکی او بستگی دارد.

دیفن هیدرامین برای آبریزش بینی کودکان

اگر آبریزش بینی ناشی از آلرژی باشد، دیفن هیدرامین ممکن است آن را کاهش دهد. اما هر آبریزش بینی به معنی آلرژی نیست. عفونت های ویروسی، سرماخوردگی و عوامل محیطی نیز می توانند باعث آبریزش بینی شوند.

به همین دلیل پاسخ به این سوال که «برای آبریزش بینی کودک دیفن هیدرامین بدهیم یا نه؟» بدون دانستن علت آبریزش کامل نیست.

آیا دیفن هیدرامین برای سرفه کودکان خوب است؟

دیفن هیدرامین در بعضی فرآورده های سرفه و سرماخوردگی وجود دارد، اما داروی عمومی برای هر نوع سرفه در کودک نیست. سرفه می تواند علت های متفاوتی مانند عفونت ویروسی، آسم، ترشحات پشت حلق، آلرژی یا مشکلات دیگر داشته باشد.

داروهای بدون نسخه سرفه و سرماخوردگی برای کودکان کم سن محدودیت های مهمی دارند. سازمان غذا و داروی آمریکا هشدار می دهد که فرآورده های سرفه و سرماخوردگی حاوی آنتی هیستامین یا ضد احتقان نباید در کودکان زیر ۲ سال استفاده شوند. آکادمی اطفال آمریکا نیز مصرف داروهای بدون نسخه سرفه و سرماخوردگی را در کودکان زیر ۶ سال توصیه نمی کند.

پس اگر کودک سرفه دارد، بهتر است به جای انتخاب خودسرانه دیفن هیدرامین، علت سرفه مشخص شود.

آیا شربت دیفن هیدرامین برای سرماخوردگی کودکان مناسب است؟

دیفن هیدرامین ویروس سرماخوردگی را درمان نمی کند. ممکن است بعضی علائم مانند آبریزش بینی را کاهش دهد، اما سود و زیان آن باید متناسب با سن کودک و علائم بررسی شود.

نکته مهم این است که فرآورده های ترکیبی سرماخوردگی ممکن است چند ماده دارویی داشته باشند. استفاده همزمان از دو محصول مختلف می تواند باعث شود کودک ناخواسته دو بار دیفن هیدرامین یا یک ماده مشابه دریافت کند.

قبل از دادن هر شربت سرماخوردگی، ترکیبات روی برچسب را بررسی کنید.

شربت دیفن هیدرامین برای گلو درد کودکان چطور؟

دیفن هیدرامین درمان اصلی گلو درد نیست. اگر گلو درد در اثر عفونت ویروسی یا باکتریایی باشد، این دارو علت بیماری را برطرف نمی کند. اگر خارش گلو بخشی از یک واکنش آلرژیک باشد، اثر ضد هیستامینی دارو ممکن است علائم آلرژیک را کمتر کند.

گلو درد شدید، مشکل در بلع، آبریزش دهان، تنگی نفس، تب پایدار یا بدحال بودن کودک نیاز به ارزیابی پزشکی دارد.

شربت دیفن هیدرامین از چه سنی قابل مصرف است؟

سن مصرف به علت استفاده و محصول دقیق بستگی دارد.

در برچسب بعضی فرآورده های خوراکی دیفن هیدرامین با غلظت ۱۲.۵ میلی گرم در ۵ میلی لیتر آمده است:

• کودک زیر ۲ سال: مصرف نشود
• کودک ۲ تا ۵ سال: فقط با دستور پزشک
• کودک ۶ تا ۱۱ سال: مطابق دستور روی محصول یا نظر پزشک

آکادمی اطفال آمریکا برای مصرف خانگی نیز رویکرد محتاطانه تری دارد و توصیه می کند دیفن هیدرامین به کودک زیر ۶ سال داده نشود مگر این که متخصص اطفال آن را توصیه کرده باشد.

بنابراین «بالای ۲ سال بودن» به تنهایی به معنی مناسب بودن مصرف خودسرانه نیست.

مقدار مصرف شربت دیفن هیدرامین در کودکان چقدر است؟

مقدار مصرف به سن، وزن، علت مصرف و غلظت دارو بستگی دارد. به همین دلیل بهتر است دوز از روی نام دارو یا تعداد قاشق حدس زده نشود.

در این مقاله عمدا جدول کامل دوز قرار نداده ایم تا صفحه اصلی با مقاله تخصصی مقدار مصرف رقابت نکند.

برای جدول کامل و توضیح دوز بر اساس سن و وزن، مقاله مقدار مصرف شربت دیفن هیدرامین برای کودکان را بخوانید.

عوارض شربت دیفن هیدرامین در کودکان

عوارض شایع می توانند شامل موارد زیر باشند:

• خواب آلودگی
• گیجی یا کاهش هوشیاری
• خشکی دهان، بینی یا گلو
• سرگیجه
• ضعف
• گاهی تحریک پذیری و بی قراری، به ویژه در کودکان

خواب آلودگی بعد از دیفن هیدرامین می تواند قابل توجه باشد. به همین دلیل این دارو نباید صرفا برای خواباندن کودک استفاده شود.

آیا دیفن هیدرامین همیشه کودک را خواب آلود می کند؟

خیر. بعضی کودکان به جای آرام شدن، دچار تحریک پذیری یا هیجان می شوند. بنابراین استفاده از دارو با هدف خواباندن کودک هم از نظر ایمنی و هم از نظر قابل پیش بینی بودن اثر، کار درستی نیست.

چه زمانی قبل از مصرف باید با پزشک مشورت کرد؟

اگر کودک هر یک از شرایط زیر را دارد، قبل از مصرف با پزشک یا داروساز مشورت کنید:

• سابقه مشکل تنفسی یا بیماری مزمن تنفسی
• گلوکوم
• مصرف داروهای آرام بخش یا خواب آور
• مصرف داروهای دیگری که دیفن هیدرامین دارند
• سابقه واکنش غیرعادی به آنتی هیستامین ها
• سن پایین، به ویژه زیر ۶ سال
• نیاز به مصرف مکرر یا چند روزه

همچنین داروی خوراکی دیفن هیدرامین را همزمان با فرآورده دیگری که دیفن هیدرامین دارد، حتی بعضی محصولات پوستی، بدون نظر پزشک استفاده نکنید.

چه علائمی بعد از مصرف نیاز به اقدام فوری دارند؟

اگر بعد از مصرف دارو کودک دچار کاهش سطح هوشیاری شدید، تشنج، مشکل تنفسی، ضربان قلب بسیار سریع، رفتار بسیار غیرعادی یا علائم مسمومیت شد، نیاز به ارزیابی فوری پزشکی دارد.

در واکنش آلرژیک شدید همراه با تنگی نفس، خس خس شدید، تورم زبان یا گلو، افت هوشیاری یا نشانه های آنافیلاکسی نباید منتظر اثر شربت دیفن هیدرامین ماند. اپی نفرین درمان خط اول آنافیلاکسی است و این وضعیت نیاز به اقدام اورژانسی دارد. دیفن هیدرامین ممکن است برای بعضی علائم پوستی نقش کمکی داشته باشد، اما جایگزین اپی نفرین نیست.

دیفن هیدرامین ساده و دیفن هیدرامین کامپاند چه تفاوتی دارند؟

این دو نام را نباید معادل هم در نظر گرفت.

دیفن هیدرامین ساده فرآورده ای است که ماده فعال اصلی آن دیفن هیدرامین است.

دیفن هیدرامین کامپاند یک فرآورده ترکیبی است. در فرآورده های رایج ثبت شده در ایران، علاوه بر دیفن هیدرامین، آمونیوم کلراید نیز وجود دارد. بنابراین دوز، موارد مصرف و محدودیت های آن را نباید از روی شربت ساده کپی کرد.

برای جزئیات بیشتر مقاله شربت دیفن هیدرامین کامپاند چیست؟ را بخوانید.

نکات مهم برای دادن شربت دیفن هیدرامین به کودک

۱. غلظت دارو را روی بطری بررسی کنید.
۲. از قاشق آشپزخانه برای اندازه گیری دارو استفاده نکنید.
۳. برای حجم های کم، سرنگ خوراکی معمولا دقیق تر است.
۴. دارو را بیشتر از مقدار توصیه شده ندهید.
۵. دو داروی سرماخوردگی یا آلرژی را بدون بررسی ترکیبات همزمان ندهید.
۶. دیفن هیدرامین را برای خواباندن کودک استفاده نکنید.
۷. دارو را دور از دسترس کودک نگه دارید.
۸. اگر علت علائم مشخص نیست یا علائم ادامه دار است، به جای تکرار دارو علت را بررسی کنید.

سوالات متداول درباره شربت دیفن هیدرامین کودکان

شربت دیفن هیدرامین کودکان برای چیست؟

بیشتر برای کاهش برخی علائم آلرژی مانند عطسه، آبریزش بینی، خارش و آبریزش چشم استفاده می شود. کاربرد آن برای سرفه و سرماخوردگی محدودتر است و به سن و شرایط کودک بستگی دارد.

آیا دیفن هیدرامین برای سرفه کودک خوب است؟

برای هر سرفه ای مناسب نیست. سرفه علت های مختلف دارد و داروهای سرفه و سرماخوردگی در کودکان کم سن محدودیت های ایمنی مهمی دارند.

شربت دیفن هیدرامین کودک را خواب می کند؟

ممکن است خواب آلودگی ایجاد کند، اما بعضی کودکان برعکس دچار بی قراری و تحریک پذیری می شوند. از این دارو نباید برای خواباندن کودک استفاده کرد.

آیا می توان به کودک ۳ یا ۴ ساله دیفن هیدرامین داد؟

مصرف خودسرانه توصیه نمی شود. برچسب بسیاری از فرآورده ها برای ۲ تا ۵ سال می گوید فقط با دستور پزشک مصرف شود و آکادمی اطفال آمریکا نیز برای کودکان زیر ۶ سال احتیاط بیشتری توصیه می کند.

مقدار مصرف شربت دیفن هیدرامین برای کودکان چقدر است؟

دوز به سن، وزن و غلظت دارو بستگی دارد. جدول کامل را در مقاله مقدار مصرف شربت دیفن هیدرامین برای کودکان ببینید.

آیا دیفن هیدرامین کامپاند همان دیفن هیدرامین ساده است؟

خیر. نوع کامپاند یک فرآورده ترکیبی است و ممکن است مواد فعال دیگری نیز داشته باشد. برای همین نباید دوز یا کاربرد آن را با نوع ساده یکی در نظر گرفت.

جمع بندی

اگر بخواهیم به سوال شربت دیفن هیدرامین کودکان برای چیست کوتاه پاسخ دهیم، این دارو در درجه اول یک آنتی هیستامین برای کاهش علائم آلرژیک است. با این حال، خواب آلودگی، تحریک پذیری در بعضی کودکان، محدودیت سنی و احتمال مصرف ناخواسته چند داروی حاوی دیفن هیدرامین باعث می شود مصرف آن در کودک نیاز به دقت بیشتری داشته باشد.

برای مصرف ایمن، باید سن کودک، وزن، علت مصرف، غلظت فرآورده و داروهای همزمان بررسی شوند. اگر هدف شما پیدا کردن مقدار دقیق دارو است، به جای حدس زدن از روی قاشق یا سن، راهنمای اختصاصی مقدار مصرف را ببینید.

نوشته شده توسط: دکتر فرناز محامدی متخصص کودکان و نوزادان (اطفال)

منابع

• American Academy of Pediatrics, HealthyChildren: A Parent’s Guide to Over-the-Counter Medicines for Children
• American Academy of Pediatrics, HealthyChildren: How to Use Liquid Medicines for Children
• MedlinePlus، اطلاعات دارویی دیفن هیدرامین
• آکادمی اطفال آمریکا، برنامه اقدام در آلرژی و آنافیلاکسی
• U.S. FDA: Use Caution When Giving Cough and Cold Products to Kids
• DailyMed: Children’s Diphenhydramine Oral Solution Label