مقدار مصرف شربت ایبوپروفن در کودکان به سی سی، جدول دوز بر اساس وزن

مقدار مصرف شربت ایبوپروفن در کودکان به سی سی پرسشی است که معمولا درست در لحظه تب یا درد کودک مطرح می شود. ممکن است والد بداند کودک ۱۲ کیلوگرم وزن دارد، ولی روی جعبه فقط عبارت «۱۰۰ میلی گرم در ۵ میلی لیتر» را ببیند. آیا کافی است وزن را در یک عدد ضرب کنیم؟ پاسخ به غلظت شربت، مقدار تجویز شده و محدودیت های همان فرآورده بستگی دارد.

برای شربت ۱۰۰ میلی گرم در ۵ میلی لیتر، اگر پزشک دوز ۱۰ میلی گرم به ازای هر کیلوگرم در هر نوبت را مناسب بداند، حجم محاسبه شده برابر است با وزن کودک × ۰٫۵ سی سی. این فرمول سقف رایج بازه ۵ تا ۱۰ میلی گرم بر کیلوگرم را محاسبه می کند و برای همه کودکان، همه شربت ها یا همه نوبت ها نسخه ثابت نیست. در مصرف معمول تب و درد، فاصله تکرار ایبوپروفن عموما ۶ تا ۸ ساعت است و نباید زودتر از ۶ ساعت تکرار شود. برای زیر ۶ ماه بدون دستور پزشک مصرف نشود.

اول بدانیم سی سی، میلی لیتر و میلی گرم چه فرقی دارند

دو واحد روی بطری بیشتر از بقیه باعث اشتباه می شوند. میلی گرم (mg) مقدار ماده دارویی را نشان می دهد. میلی لیتر (mL) و سی سی (cc) حجم مایع هستند و از نظر حجم با هم برابرند.

به زبان ساده، ۱ سی سی = ۱ میلی لیتر، اما ۱ سی سی لزوما برابر ۱ میلی گرم دارو نیست. مقدار دارویی که در یک سی سی وجود دارد، به غلظت فرآورده بستگی دارد.

نوشته روی بطری	معنی	مقدار ایبوپروفن در هر ۱ میلی لیتر
۱۰۰ mg/5 mL	۱۰۰ میلی گرم دارو در ۵ میلی لیتر شربت	۲۰ میلی گرم
۲۰۰ mg/5 mL	۲۰۰ میلی گرم دارو در ۵ میلی لیتر شربت	۴۰ میلی گرم

این جدول برای شناسایی غلظت است، نه اجازه جایگزین کردن خودسرانه دو فرآورده. شربت با غلظت ۲۰۰/۵ ممکن است محدودیت سنی متفاوتی داشته باشد.

غلظت شربت های ایبوپروفن شناخته شده در ایران

پیش از استفاده از فرمول یا جدول دوز، نام فرآورده را با برچسب همان شیشه تطبیق دهید. نمونه های زیر به عنوان کمک برای شناسایی محصول آمده اند، نه معرفی یک برند به عنوان انتخاب بهتر.

نام فرآورده	شرکت	غلظت ثبت شده یا معرفی شده برای نمونه مورد اشاره
بروفن کودکان (Brufen Paediatric Syrup)	Abbott	۱۰۰ میلی گرم در ۵ میلی لیتر در بسته بندی نمونه
ادوالژین کودکان	داروسازی دکتر عبیدی	۱۰۰ میلی گرم در ۵ میلی لیتر
ایبوکیم	داروسازی حکیم	۱۰۰ میلی گرم در ۵ میلی لیتر
ایبوکسیر	داروسازی اکسیر	۱۰۰ میلی گرم در ۵ میلی لیتر

نکته: وجود این غلظت در یک نمونه از هر برند، به معنی یکسان بودن تمام شکل ها، بسته بندی ها و فرآورده های بازار نیست. عدد روی شیشه موجود در دست شما و بروشور همان فرآورده ملاک است. همچنین نوشته شدن 3+ months روی بعضی بسته بندی های بروفن، توصیه عمومی مصرف خودسرانه برای کودکان زیر ۶ ماه را تغییر نمی دهد.

فرمول سریع مقدار مصرف ایبوپروفن بر اساس وزن کودک

در بسیاری از منابع بالینی، بازه دوز خوراکی ایبوپروفن برای درد و تب در کودکان ۵ تا ۱۰ میلی گرم به ازای هر کیلوگرم وزن در هر نوبت است. انتخاب یک عدد در این بازه به شرایط کودک و دستور پزشک یا بروشور بستگی دارد. بعضی جداول دارویی غیرنسخه ای بر اساس بازه های وزنی، مقدار متفاوتی از فرمول دقیق ۱۰ میلی گرم بر کیلوگرم پیشنهاد می کنند.

اگر شربت ۱۰۰ میلی گرم در ۵ میلی لیتر باشد

هر یک میلی لیتر آن ۲۰ میلی گرم دارو دارد. بنابراین:

در دوز ۵ میلی گرم بر کیلوگرم:

وزن کودک به کیلوگرم × ۰٫۲۵ = سی سی محاسبه شده در هر نوبت

در دوز ۱۰ میلی گرم بر کیلوگرم:

وزن کودک به کیلوگرم × ۰٫۵ = سی سی محاسبه شده در هر نوبت

نکته بسیار مهم: فرمول «وزن × ۰٫۵» فقط وقتی درست است که غلظت دارو ۱۰۰/۵ باشد و دوز ۱۰ میلی گرم بر کیلوگرم برای همان کودک تایید شده باشد. این فرمول حداکثر دوز مجاز روزانه، محدودیت سن، سابقه بیماری یا سقف ذکر شده روی برچسب را بررسی نمی کند.

جدول مقدار مصرف شربت ایبوپروفن در کودکان به سی سی برای غلظت ۱۰۰/۵

جدول زیر تبدیل ریاضی دو سر بازه ۵ تا ۱۰ میلی گرم بر کیلوگرم را نشان می دهد. این جدول تجویز مستقل نیست و به معنی مناسب بودن مقدار بالاتر برای هر وزن نیست. اگر بروشور محصول مقدار کمتری پیشنهاد کرده یا پزشک دستور مشخصی داده است، همان دستور مبناست.

وزن کودک	دوز ۵ mg/kg به میلی گرم	حجم محاسبه شده در ۱۰۰/۵	دوز ۱۰ mg/kg به میلی گرم	حجم محاسبه شده در ۱۰۰/۵
۸ کیلوگرم	۴۰	۲ سی سی	۸۰	۴ سی سی
۱۰ کیلوگرم	۵۰	۲٫۵ سی سی	۱۰۰	۵ سی سی
۱۲ کیلوگرم	۶۰	۳ سی سی	۱۲۰	۶ سی سی
۱۵ کیلوگرم	۷۵	۳٫۷۵ سی سی	۱۵۰	۷٫۵ سی سی
۲۰ کیلوگرم	۱۰۰	۵ سی سی	۲۰۰	۱۰ سی سی
۲۵ کیلوگرم	۱۲۵	۶٫۲۵ سی سی	۲۵۰	۱۲٫۵ سی سی
۳۰ کیلوگرم	۱۵۰	۷٫۵ سی سی	۳۰۰	۱۵ سی سی

چرا جدول نسخه آماده نیست؟ برای نمونه، در برخی جداول رسمی داروهای بدون نسخه، برای یک بازه وزنی دوز گرد شده ارائه می شود و ممکن است با محاسبه دقیق ۱۰ میلی گرم بر کیلوگرم تفاوت داشته باشد. همچنین بعضی فرآورده ها سقف روزانه یا تعداد نوبت کمتری دارند. اگر عدد محاسبه شده با دستور روی شیشه تفاوت دارد، آن را خودسرانه اصلاح نکنید و با داروساز یا پزشک بررسی کنید.

مثال ساده برای کودک ۱۲ کیلوگرمی

فرض کنیم پزشک برای کودک ۱۲ کیلوگرمی دوز ۱۰ میلی گرم بر کیلوگرم را تعیین کرده و غلظت بطری ۱۰۰ mg/5 mL است:

1. مقدار دارو به میلی گرم: ۱۲ × ۱۰ = ۱۲۰ میلی گرم
2. داروی موجود در هر میلی لیتر: ۱۰۰ ÷ ۵ = ۲۰ میلی گرم
3. حجم لازم: ۱۲۰ ÷ ۲۰ = ۶ میلی لیتر یا ۶ سی سی

این یک مثال آموزشی از دوز تجویزشده است. نباید فقط با دیدن وزن ۱۲ کیلوگرم، بدون بررسی بروشور و وضعیت کودک، ۶ سی سی را توصیه ثابت در نظر گرفت.

اگر غلظت شربت ۲۰۰ میلی گرم در ۵ میلی لیتر باشد چه می شود؟

حجم لازم برای دریافت مقدار مشخصی دارو در غلظت ۲۰۰/۵ نصف حجم شربت ۱۰۰/۵ است. برای روشن شدن تفاوت، به این مثال نگاه کنید:

دوز دارویی از پیش تعیین شده	حجم در شربت ۱۰۰/۵	حجم در شربت ۲۰۰/۵
۱۰۰ میلی گرم	۵ سی سی	۲٫۵ سی سی
۱۲۰ میلی گرم	۶ سی سی	۳ سی سی
۲۰۰ میلی گرم	۱۰ سی سی	۵ سی سی

هشدار: این جدول صرفا تبدیل غلظت برای یک دوز از قبل تعیین شده است. فرآورده غلیظ تر ممکن است اصلا برای سن کودک مورد نظر مجاز نباشد. هرگز فرمول وزن × ۰٫۵ را برای شربت ۲۰۰/۵ به کار نبرید.

مقدار مصرف شربت ایبوپروفن برای کودک یک ساله، سه ساله و هفت ساله

سن برای تشخیص بعضی محدودیت های مصرف مهم است، ولی وزن و غلظت دارو نقش اصلی در محاسبه دارند. دو کودک سه ساله ممکن است وزن متفاوتی داشته باشند و به همین دلیل عدد یکسانی از شربت برای هر دو مناسب نباشد.

پرسش رایج والدین	اطلاعاتی که قبل از تعیین مقدار لازم است
مقدار مصرف برای کودک یک ساله	وزن دقیق، غلظت شربت، وضعیت آب بدن و دستور همان فرآورده
مقدار مصرف برای کودک سه ساله	وزن امروز، داروی دیگری که مصرف می کند و دوز مجاز درج شده روی محصول
مقدار مصرف برای کودک هفت ساله	وزن، این که بطری ۱۰۰/۵ است یا ۲۰۰/۵، و محدودیت فرآورده متناسب با سن

به همین دلیل یک پاسخ ثابت مثل «برای سه ساله ها همیشه ۵ سی سی» بدون مشخص کردن نام فرآورده، غلظت و وزن، نمی تواند برای همه کودکان معتبر باشد.

شربت ایبوپروفن کودکان هر چند ساعت مصرف شود؟

در استفاده معمول برای تب و درد، فاصله رایج بین نوبت های ایبوپروفن ۶ تا ۸ ساعت است. زودتر از ۶ ساعت همان دارو را تکرار نکنید، حتی اگر تب هنوز پایین نیامده باشد. تعداد مجاز نوبت ها در ۲۴ ساعت و حداکثر مقدار روزانه را باید از بروشور همان فرآورده یا نسخه پزشک گرفت. برخی فرآورده ها سه و برخی در گروه های سنی مشخص تا چهار نوبت را ذکر می کنند.

پرسش	پاسخ کاربردی
اگر بعد از ۲ ساعت هنوز تب دارد چه کنیم؟	نوبت ایبوپروفن را زودتر تکرار نکنید. حال عمومی کودک را بررسی کنید و در صورت نگرانی مشورت بگیرید
اگر نوبت قبلی ساعت ۸ صبح بوده، زودترین زمان معمول نوبت بعدی چیست؟	ساعت ۲ بعدازظهر، فقط در صورت نیاز و اگر سقف روزانه اجازه دهد
آیا هر ۶ ساعت باید دارو داد؟	خیر. مصرف برای تب یا درد معمولا در صورت نیاز است، نه لزوما سر ساعت
آیا می توان در ۲۴ ساعت هر چهار نوبت را با دوز بالای جدول داد؟	نه به طور خودکار. مقدار کل روزانه و برچسب فرآورده باید کنترل شود

استامینوفن با ایبوپروفن تفاوت دارد: فاصله بعضی فرآورده های استامینوفن حداقل ۴ ساعت است و معمولا نباید بیش از چهار دوز در ۲۴ ساعت مصرف شوند. این موضوع مجوز تکرار ایبوپروفن هر چهار ساعت نیست. برای ترکیب یا جابه جایی داروها، مقاله مصرف همزمان ایبوپروفن و استامینوفن در کودکان را بخوانید.

نحوه مصرف شربت ایبوپروفن در کودکان، قدم به قدم

1. بطری را کنترل کنید. نام ماده موثره، غلظت، تاریخ انقضا و دستور مصرف را بخوانید.
2. وزن کودک را بدانید. اگر وزن دقیق را نمی دانید و دوز نیاز به محاسبه دارد، از حدس زدن خودداری کنید.
3. شربت را طبق دستور تکان دهید. بسیاری از سوسپانسیون ها باید پیش از مصرف به خوبی تکان داده شوند.
4. با سرنگ دارویی مدرج اندازه بگیرید. قاشق آشپزخانه دقیق نیست. سرنگ باید توان اندازه گیری حجم مورد نظر را داشته باشد.
5. آرام و با دقت بدهید. سرنگ را به آرامی به سمت داخل گونه کودک هدایت کنید، نه با فشار به انتهای حلق.
6. زمان و مقدار را یادداشت کنید. این کار مخصوصا هنگام مراقبت شبانه یا حضور دو مراقب از تکرار تصادفی دارو جلوگیری می کند.

اگر مقدار محاسبه شده مثلا ۶٫۲۵ سی سی است اما سرنگ موجود درجه مناسب ندارد، خودسرانه بالا یا پایین گرد نکنید. داروساز می تواند ابزار یا دوز سازگار با بروشور را مشخص کند.

چه کودکانی به بررسی پزشکی پیش از مصرف نیاز دارند؟

برای زیر ۶ ماه بدون دستور پزشک ایبوپروفن مصرف نشود. اگر کودک دچار کم آبی، استفراغ یا اسهال قابل توجه، بیماری کلیه، حساسیت قبلی به داروهای ضد التهاب، خونریزی گوارشی یا آبله مرغان است، پیش از مصرف باید ارزیابی شود. در بعضی کودکان مبتلا به آسم نیز احتیاط لازم است.

برای توضیح کامل این موارد و عوارض احتمالی به مقاله شربت ایبوپروفن کودکان چیست و چه عوارضی دارد؟ مراجعه کنید. اگر کودک همزمان داروی دیگری مصرف می کند، راهنمای تداخل دارویی شربت ایبوپروفن کودکان هم مفید است.

اگر مقدار اشتباه دادیم یا یک نوبت فراموش شد چه کنیم؟

در صورتی یک نوبت را فراموش کردید، دو نوبت را همزمان ندهید. برای مصرف در صورت نیاز، به وضعیت کودک نگاه کنید و فاصله نوبت ها و سقف روزانه را رعایت کنید. برای کودکانی که برنامه تجویزی ویژه دارند، دستور پزشک اولویت دارد.

اگر مقدار بیشتری از برچسب یا نسخه داده شده، یا معلوم نیست کودک چه مقدار خورده، برای مشاوره فوری پزشکی اقدام کنید. منتظر بروز علامت نمانید. جعبه دارو، غلظت، مقدار تقریبی و ساعت مصرف را آماده داشته باشید. استفراغ عمدی ایجاد نکنید.

سوالات متداول درباره مقدار مصرف شربت ایبوپروفن

آیا فرمول وزن کودک × ۰٫۵ همیشه درست است؟

خیر. فقط تبدیل ریاضی دوز ۱۰ میلی گرم بر کیلوگرم برای غلظت ۱۰۰/۵ است. ممکن است دوز مناسب یا سقف فرآورده کمتر باشد و در بعضی کودکان دارو اساسا مناسب نباشد.

شربت ایبوپروفن ۱۲۰ در کودکان یعنی غلظت ۱۲۰؟

لزوما نه. عدد ۱۲۰ ممکن است حجم بطری به میلی لیتر باشد. برای فهمیدن قدرت دارو باید مقدار ایبوپروفن را با واحد mg/5 mL روی برچسب پیدا کنید. با دیدن عدد ۱۲۰، غلظت را حدس نزنید.

مقدار مصرف برای تب با مقدار مصرف برای درد فرق دارد؟

مبنای انتخاب دوز می تواند با شدت علائم، شرایط کودک، محصول و دستور پزشکی متفاوت باشد. فرمول عمومی جایگزین نسخه یا برچسب نیست.

برای کودک کمتر از ۶ ماه می توان از جدول استفاده کرد؟

خیر. جدول مجوز مصرف برای نوزاد زیر ۶ ماه نیست. در این سن، ارزیابی و تجویز پزشک ضروری است.

چند روز می توان شربت ایبوپروفن را ادامه داد؟

برای مصرف خودسرانه طولانی مناسب نیست. اگر علائم ادامه دارند یا بدتر می شوند، علت باید بررسی شود. برخی راهنماها برای کودکان بالای شش ماه توصیه می کنند در صورت نیاز به مصرف بیش از سه روز با پزشک مشورت شود.

جمع بندی

برای مقدار مصرف شربت ایبوپروفن در کودکان به سی سی باید سه چیز روشن باشد: وزن کودک، دوز تایید شده به میلی گرم بر کیلوگرم و غلظت واقعی شربت. در غلظت ۱۰۰ میلی گرم در ۵ میلی لیتر، فرمول وزن × ۰٫۵ دوز ۱۰ میلی گرم بر کیلوگرم را محاسبه می کند، نه دوز مناسب همگانی را.

در مصرف معمول، ایبوپروفن با فاصله ۶ تا ۸ ساعت و مطابق محدودیت همان فرآورده استفاده می شود. سرنگ مدرج، ثبت ساعت نوبت ها و بررسی سقف مجاز روزانه از اشتباهات مهم پیشگیری می کنند. قبل از انتشار هر جدول قابل استفاده برای والدین ایرانی، تطبیق با بروشور محصول و تایید پزشک ضروری است.

این مطلب آموزشی است و جایگزین نسخه، بروشور فرآورده و ارزیابی پزشکی کودک نیست.

نوشته شده توسط: دکتر فرناز محامدی متخصص کودکان و نوزادان (اطفال)

منابع

• Abbott، معرفی رسمی بروفن و تاکید بر تفاوت فرآورده ها در کشورهای مختلف
• داروسازی دکتر عبیدی، معرفی سوسپانسیون ادوالژین کودکان
• پیلیکس، اطلاعات ثبتی ایبوکیم ۱۰۰ میلی گرم در ۵ میلی لیتر، شرکت حکیم
• پیلیکس، اطلاعات ثبتی ایبوکسیر ۱۰۰ میلی گرم در ۵ میلی لیتر، شرکت اکسیر
• آکادمی اطفال آمریکا، جدول دوز ایبوپروفن بر اساس وزن و فاصله مصرف
• NHS، غلظت های شربت ایبوپروفن و مقدار مصرف بر حسب گروه سنی
• SickKids AboutKidsHealth، بازه دوز ۵ تا ۱۰ میلی گرم بر کیلوگرم و هشدارهای دوز
• Stanford Medicine Children’s Health، جدول وزنی و روش اندازه گیری شربت
• eMC، مشخصات یک فرآورده ۱۰۰ میلی گرم در ۵ میلی لیتر و محدودیت های آن
• NHS، فاصله و حداکثر دفعات مصرف استامینوفن کودکان